સ્માર્ટ સિટીની સફળતામાં સ્માર્ટ નાગરિકોનો ફાળો
૧. પ્રસ્તાવના
વર્તમાન યુગમાં શહેરીકરણ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. ‘સ્માર્ટ સિટી‘ એટલે માત્ર સેન્સર, કેમેરા કે હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટથી સજ્જ શહેર નહીં, પરંતુ એક એવું નગર જ્યાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સામાન્ય માનવીના જીવનને સરળ બનાવવા માટે થાય છે. જોકે, ગમે તેટલી આધુનિક ટેકનોલોજી હોય, પણ જો તેનો ઉપયોગ કરનાર નાગરિક જાગૃત ન હોય તો તે શહેર ક્યારેય ‘સ્માર્ટ’ બની શકતું નથી.
૨. સ્માર્ટ નાગરિકનો ખ્યાલ
સ્માર્ટ નાગરિક એટલે એવી વ્યક્તિ જે શહેરની સુવિધાઓનો ઉપયોગ જવાબદારીપૂર્વક કરે છે અને શહેરના વહીવટમાં સક્રિયપણે ભાગ લે છે. તેઓ પર્યાવરણ, સંસાધનો અને સામાજિક મૂલ્યો પ્રત્યે સભાન હોય છે.
૩. સ્માર્ટ નાગરિકો દ્વારા પરિવર્તનના મુખ્ય ક્ષેત્રો
અ. કચરાનું વ્યવસ્થાપન (Waste Management)
ટેકનોલોજી ગમે તેટલી સારી હોય, પણ જો નાગરિકો કચરો ગમે ત્યાં ફેંકે તો શહેર સ્માર્ટ ન રહી શકે.
ઇન્દોર કે સુરત જેવા શહેરોમાં નાગરિકોએ ‘સ્ત્રોત પર જ કચરો અલગ’ (Segregation at Source) કરવાની ટેવ પાડી છે. ભીનો અને સૂકો કચરો અલગ આપવાથી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન તેનું ખાતર કે રિસાયકલિંગ સરળતાથી કરી શકે છે.
બ. જળ અને ઊર્જા સંરક્ષણ (Water & Energy Conservation)
સ્માર્ટ નાગરિકો સંસાધનોનો બગાડ અટકાવે છે.
ઘણા સોસાયટી વિસ્તારોમાં નાગરિકોએ સ્વેચ્છાએ ‘રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ’ (વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ) અપનાવ્યું છે. તેવી જ રીતે, ઘરની અગાસી પર સોલર પેનલ્સ લગાવીને વીજળીની બચત કરવી એ સ્માર્ટ નાગરિક હોવાની ઓળખ છે.
ક. ટ્રાફિક અને પરિવહન (Traffic & Transport)
શહેરની ટ્રાફિક સમસ્યા માત્ર ફ્લાયઓવરથી ઉકેલાતી નથી, પણ નાગરિકોની શિસ્તથી ઉકેલાય છે.
અમદાવાદ જેવા શહેરમાં BRTS કે મેટ્રોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવો અને અંગત વાહનો ટાળવા. ઉપરાંત, ટ્રાફિક સિગ્નલ પર એન્જિન બંધ રાખવું એ વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મોટું યોગદાન છે.
ડ. ડિજિટલ ભાગીદારી (Digital Participation)
સરકાર અને નાગરિક વચ્ચેની કડી એટલે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ.
શહેરની ગંદકી, તૂટેલા રસ્તા કે બગડેલી સ્ટ્રીટ લાઈટ વિશે ‘સ્માર્ટ સિટી એપ’ પર ફરિયાદ નોંધાવવી. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર મનોરંજન માટે નહીં, પણ લોકશાહીના પ્રશ્નો ઉકેલવા માટે કરવો.
૪. સ્માર્ટ સિટી માટે નાગરિકોની નૈતિક જવાબદારી
* જાહેર મિલકતનું રક્ષણ: ગાર્ડન, બસ સ્ટેન્ડ કે સ્માર્ટ બેન્ચને નુકસાન ન પહોંચાડવું.
* ડિજિટલ સાક્ષરતા: અન્ય વડીલો કે ટેકનોલોજીથી અજાણ લોકો ને ઓનલાઈન પેમેન્ટ કે સરકારી એપ વાપરતા શીખવવું.
* જાગૃતિ: ખોટી અફવાઓ ફેલાતી અટકાવવી અને શહેરના વિકાસમાં હકારાત્મક ફાળો આપવો.
૫. ઉપસંહાર
નિષ્કર્ષ એ છે કે ટેકનોલોજી એ સ્માર્ટ સિટીનું ‘શરીર’ છે, જ્યારે નાગરિકો એ તેનો ‘આત્મા’ છે. જો આત્મા જાગૃત નહીં હોય તો શરીર નિર્જીવ છે. સ્માર્ટ સિટીના સપનાને હકીકતમાં બદલવા માટે સરકારી પ્રયાસોની સાથે સાથે જનભાગીદારી (Public Participation) અનિવાર્ય છે. જ્યારે શહેરનો દરેક નાગરિક પોતાની ફરજો પ્રત્યે જાગૃત થશે, ત્યારે જ ભારતનું દરેક શહેર સાચા અર્થમાં ‘સ્માર્ટ સિટી’ બનશે.
સ્માર્ટ નાગરિક, સ્માર્ટ વિચાર, સ્માર્ટ શહેરનો આ જ છે આધાર!
—————————————————————–
આપની આસપાસ બનતી પ્રેરણાત્મક-પોઝિટિવ પ્રવૃત્તિઓ-પ્રસંગો , સંસ્થા સમાચાર , જાહેરાતો પ્રોપર્ટી ખરીદ-વેચાણ, ક્લાસિફાઇડ વિગેરે નિઃશુલ્ક પ્રસારિત કરવા સંપર્ક કરો:
email: samutthan.org@gmail.com
WhatsApp: 9409498811
www.samutthan.org
