સમાજ પુનરુત્થાન (Social Resurrection) અને સ્ત્રીઓના ઉત્થાન માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કરનાર આધુનિક ભારતની એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી વિભૂતિ એટલે સિંધુતાઈ સપકાળ, જેમને આખું વિશ્વ ‘અનાથોની મા’ તરીકે ઓળખે છે.
તેમની સત્ય કથા કોઈ ફિલ્મી વાર્તાથી ઓછી નથી.
સિંધુતાઈ સપકાળ: સ્મશાનથી સમાજ સુધારણા સુધીની સફર
૧. સંઘર્ષની પરાકાષ્ઠા
સિંધુતાઈનો જન્મ મહારાષ્ટ્રના એક ગરીબ પરિવારમાં થયો હતો. તેમને ભણવું હતું, પણ ૧૦ વર્ષની નાની ઉંમરે તેમનાથી ૨૦ વર્ષ મોટા વ્યક્તિ સાથે તેમના લગ્ન કરી દેવામાં આવ્યા. જ્યારે તેઓ ૨૦ વર્ષના હતા અને ૯ માસનો ગર્ભ ધરાવતા હતા, ત્યારે ગામના એક જમીનદારે ફેલાવેલી ખોટી અફવાને કારણે તેમના પતિએ તેમને ઘરમાંથી કાઢી મૂક્યા.
૨. ગાયના કોઠારમાં દીકરીનો જન્મ
ભારે વરસાદમાં, ઘરની બહાર કાઢી મૂકાયેલા સિંધુતાઈએ એક ગાયના કોઠારમાં પોતાની દીકરીને જન્મ આપ્યો. અર્ધબેભાન અવસ્થામાં તેમણે પથ્થર વડે પોતાની નાળ કાપી હતી. ભૂખ સંતોષવા માટે તેઓ રેલ્વે સ્ટેશનો પર ભીખ માંગતા અને રાત્રે સ્મશાનમાં સૂતા, કારણ કે ત્યાં કોઈ તેમને હેરાન કરવા આવતું નહીં.
૩. જીવનનો વળાંક અને સંકલ્પ
સ્મશાનમાં રહીને તેમણે જોયું કે તેમના જેવી જ હાલત ઘણા અનાથ બાળકોની છે. ત્યારે તેમણે વિચાર્યું કે, “હું માત્ર મારી દીકરીની મા બનીને કેમ જીવું? મારે આ બધા અનાથોની મા બનવું છે.” તેમણે પોતાની સગી દીકરીને એક ટ્રસ્ટમાં આપી દીધી જેથી તેઓ પક્ષપાત વગર તમામ અનાથ બાળકોની સેવા કરી શકે.
૪. સમાજ પુનરુત્થાનમાં યોગદાન
સિંધુતાઈએ પોતાનું આખું જીવન અનાથ બાળકોના ઉછેર, શિક્ષણ અને પુનર્વસન માટે આપી દીધું.
* મમતા બાલ સદન: તેમણે પુણે પાસે અનાથ બાળકો માટે આશ્રમ શરૂ કર્યો.
* હજારો બાળકોના ‘મા’: તેમણે જીવનકાળ દરમિયાન ૧૦૦૦થી વધુ અનાથ બાળકોને દત્તક લીધા. આજે તેમના ઘણા બાળકો ડોક્ટર, વકીલ અને એન્જિનિયર છે.
* દીકરીઓના લગ્ન: તેમણે માત્ર બાળકોને ભણાવ્યા જ નહીં, પણ સેંકડો દીકરીઓના લગ્ન કરાવીને તેમને સન્માનજનક સામાજિક જીવન આપ્યું.
૫. ક્ષમાની સર્વોચ્ચ ઊંચાઈ
તેમની મહાનતાનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ એ છે કે, જ્યારે તેમના પતિ વૃદ્ધાવસ્થામાં અસહાય બન્યા, ત્યારે સિંધુતાઈએ તેમને પણ પોતાના આશ્રમમાં આશરો આપ્યો. તેમણે પોતાના પતિને ‘મોટા દીકરા’ તરીકે સ્વીકાર્યા અને તેમની સેવા કરી.
આ વાર્તામાંથી મળતો બોધ (૨૦2૬ ના સંદર્ભમાં):
* આત્મનિર્ભરતા: મુસીબત ગમે તેટલી મોટી હોય, સ્ત્રી ધારે તો શૂન્યમાંથી વિશ્વનું સર્જન કરી શકે છે.
* સામાજિક જવાબદારી: સમાજ પુનરુત્થાન માટે સરકારી યોજનાઓની જ રાહ જોવાની જરૂર નથી; વ્યક્તિગત પ્રયાસથી પણ મોટું પરિવર્તન લાવી શકાય છે.
* માનવતા: સિંધુતાઈ આપણને શીખવે છે કે સાચું સશક્તિકરણ બીજાના આંસુ લૂછવામાં છે.
જેનું કોઈ નથી, તેની હું છું.” – આ વાક્ય સિંધુતાઈના જીવનનો મંત્ર હતો.
www.samutthan.org
email : samutthan.org@gmail.com
whatsapp : +91- 9409498811
